Zestawienie nowsze (średniowiecze i później)

Dawne dzieje, czyli prehistoria, starożytność, średniowiecze i trochę potem to czas, o którym lubię czytać. Pierwsza wersja tego zestawienia służyła przez lata użytkownikom BiblioNETki. Odkąd jednak mój ulubiony serwis książkowy zniknął z Internetu, brakuje mi miejsca do oznaczania kolejnych przeczytanych książek historycznych. Jest więc nowe zestawienie na blogu, w nieco innej wersji, bo tylko tytuły, które przeczytałam, za to z moimi ocenami w nawiasach kwadratowych (w skali biblioNETkowej, 0-6). Oceny są przy tytułach poszczególnych książek lub przy tytułach cyklu, jeśli każdą powieść oceniłam tak samo. Oczywiście post jest przeznaczony do wiecznej edycji.

 

ŚREDNIOWIECZE I PÓŹNIEJ:

Polska

Bunsch Karol:
Powieści piastowskie (Dzikowy skarb [5], Ojciec i syn [5], Rok tysięczny [5], Bracia [5], Bezkrólewie [5], Odnowiciel [5], Imiennik: Śladem pradziada [6], Imiennik: Miecz i pastorał [6], Przekleństwo [6], Zdobycie Kołobrzegu [5], Psie pole [5], Powrotna droga [5], Wywołańcy [5,5], Wawelskie wzgórze [5,5], Przełom [5,5])
O Zawiszy Czarnym opowieść [4]
Warna 1444 [4]

Cherezińska Elżbieta:
Gra w kości [4,5]
Odrodzone królestwo (Korona śniegu i krwi [5], Niewidzialna korona [4,5], Płomienna korona [5], Wojenna korona [5], Odrodzone królestwo [5])
Harda [5] (Harda, Królowa)

Dębski Rafał:
Przy końcu drogi: Epicka opowieść o Polsce Piastów [5] [Władysław Herman, Bolesław Krzywousty]
Gwiazdozbiór kata [5] [Stefan Batory]
Pasterz Upiorów [4] [Władysław Herman]
Kiedy Bóg zasypia [5] [Polska Piastów, XI w.]

Domagalski Dariusz:
Piraci północy (Bractwo [4,5]) [Europa, XIV w.]
I niechaj cisza wznieci wojnę [4,5] [Polska, XV w.]
Cykl Krzyżacki (Delikatne uderzenie pioruna [4,5], Aksamitny dotyk nocy [5], Gniewny pomruk burzy [5], Złowieszczy szept wiatru) [Polska, XV w.]

Gołubiew Antoni:
Bolesław Chrobry [6] (Puszcza, Szło Nowe, Złe dni, Rozdroża, Wnuk)

Grabski Władysław Jan:
Opowieść o jarlu Broniszu [3]
Rapsodia świdnicka [4,5]

Hen Józef:
Przeciw diabłom i infamisom [5] (W walce z infamisem, Z Diabłem sprawa, Miłość do Heleny, Uczeń mistrza Rumianka, Człowiek w kajdanach, Skarb Mohilanki, Miłość Piotra)
Crimen [5]
Królewskie sny [5]

Hen Maciej:
Segretario [5] [XV w., Kraków]

Iwaszkiewicz Jarosław:
Matka Joanna od Aniołów [5]
Czerwone tarcze [3]

Jabłoński Witold:
Gwiazda Wenus, Gwiazda Lucyfer (Uczeń czarnoksiężnika [4], Metamorfozy, Ogród Miłości, Trupi korowód)
Słowiańska apokalipsa (Słowo i miecz [5], Ślepy demon: Sieciech [5], Ślepy demon: Zbigniew) [Polska, Piastowie]

Jasienica Paweł:
Polska Piastów [5]
Polska Jagiellonów [5]
Rzeczpospolita Obojga Narodów [4,5]
Ostatnia z rodu: Opowieść o Annie Jagiellonce [5]
Myśli o dawnej Polsce [5]
Polska anarchia [4]

Kienzler Iwona:
Życie miłosne polskich królów z dynastii Wazów [4] [XVII w.]
Jagiellonowie: Miłosne sekrety wielkiej dynastii [4]

Komuda Jacek:
Czarna szabla [5]
Bohun [5]
Diabeł Łańcucki [4,5]
Krzyżacka zawierucha [4]
Zawisza: Czarne krzyże [4,5]
Galeony wojny: 1 [5], Galeony wojny: 2 [5]

Korkozowicz Kazimierz:
Czarny (Przyłbice i kaptury [5], Nagie ostrza [5], Powrót Czarnego [4,5], Synowie Czarnego [4,5])
Pod czarcim kopytem [5]
Ostatni zwycięzca [5] (Pierścień wezyra, Wilcze tropy, Koło fortuny, Oślepłe źrenice, Laur i kadzidło) [Jan III Sobieski]
Jeźdźcy Apokalipsy [3] [XVII w.]

Kraszewski Józef Ignacy:
Stara baśń [4]
Bracia zmartwychwstańcy [5]
Krzyżacy 1410 [4]
Historia prawdziwa o Petrku Właście [3]
Dwie królowe: Bona i Elżbieta [4,5]

Krechowiecki Adam:
O tron (Ostatni dynasta [4], Piast [4], Sława [4,5], Mrok [4,5]) [Jan Kazimierz, Michał Korybut Wiśniowiecki, Jan Sobieski]
Starosta zygwulski [4]
Szary wilk: Powieść historyczna [4] [Piastowie, Kazimierz Wielki]

Łysiak Tomasz:
Kroniki szalbierskie (Szalbierz: Powieść awanturnicza z XIII wieku [4], Bliznobrody [4], Psy Tartaru)

Malewska Hanna:
Panowie Leszczyńscy [4] [Polska, XVII w.]

Malinowski Łukasz:
Piastowskie wahadło [4,5] [XIII w., Bolesław Wstydliwy]
Rogata dusza [3,5] [XIII w., Bolesław Rogatka]

Morys-Twarowski Michael:
Barbarica. Tysiąc lat zapomnianej historii ziem polskich [5]
Łokietek Rex. Jeden, by wszystkimi rządzić [5]

Mrówczyński Bolesław:
Miecz Kagenowy [4] (Armia milcząca, Dni chwały)

Nienacki Zbigniew:
Dagome iudex [5] (Ja, Dago; Ja, Dago Piastun; Ja, Dago Władca)

Olejniczak Lucyna:
Lilie królowej (Siostry [5], Wiedźmy [5], Matki [5], Wilczyce) [XIV w., Kraków]

Parnicki Teodor:
Srebrne orły [5]
Tylko Beatrycze [5,5] [Polska, XIII-XIV w.]
Nowa baśń (Robotnicy wezwani o XI [5] [Polska, XI w.], Czas siania i czas zbierania, Labirynt, Gliniane dzbany, Wylęgarnie dziwów, Palec zagrożenia)
Dary z Kordoby [5] (Dary z Kordoby, Kordoba z darów) [Polska, XI w.]

Paukszta Eugeniusz:
Straceńcy [5], Buntownicy [5] [Polska, XVII w.]

Piechowski Jerzy Jan:
Rycerze wielkiej gry [4,5]

Rawinis Marian Piotr:
Saga rodu z Lipowej (Miłość i wróżby [3] [i następne — całość liczy 16 tomów]) [Polska, od Kazimierza Wielkiego]

Rochala Paweł:
Bogumił Wiślanin [5]
Baśń średniowieczna [5]

Kristina Sabaliauskaitė:
Silva rerum (Silva rerum [5] [Litwa, XVII w.], Silva rerum II, Silva rerum III, Silva rerum IV)

Sapkowski Andrzej:
Reynevan [5] (Narrenturm, Boży bojownicy, Lux perpetua)

Singer Isaac Bashevis:
Opowieść o Królu Pól [4]

Szlendak Tomasz:
Leven: Opowieść o toruńskim kupcu, krwawych zbrodniach, śpiewających żabach i czupurnej piekareczce [3]

Terakowska Dorota:
Samotność bogów [5]

Wielgus Grzegorz:
Pęknięta korona [Kraków, XIII w.]

Wollny Mariusz:
Kacper Ryx [5] (Kacper Ryx [Jagiellonowie, Zygmunt August], Kacper Ryx i król przeklęty [Henryk Walezy], Kacper Ryx i tyran nienawistny [Stefan Batory], Kacper Ryx i król alchemików [Zygmunt III Waza])
Krew Inków [4,5] [XVIII w.]
Krwawa jutrznia (Krwawa jutrznia [5], Straceńcy [4,5], Mściciel [4,5])

Żeleński Tadeusz:
Marysieńka Sobieska [4]

Żylińska Jadwiga:
Złota włócznia [4,5] [Polska Piastów, Rycheza]
Gwiazda spadająca [3,5] [Wazowie]

 

Reszta świata:

Abaszydze Grigoł:
Syn królowej Tamar: Kronika gruzińska z XIII w. [3,5]

Aleksandropulos Micos:
Sceny z życia Maksyma Greka [3]

Allende Isabel:
Inés, pani mej duszy [5]

Andrzejewski Jerzy:
Ciemności kryją ziemię [3]

Biały Leszek:
Źródło Mamerkusa [próbowałam dwa razy, odpuszczam]

Bidwell George Chandos:
Lwie serce [4]
Pirat królowej [4]
Rubaszny król Hal [5]

Bengtsson F. G.:
Rudy Orm [4]

Bradley Zimmer Marion Eleanor:
Avalon (Mgły Avalonu [5], Leśny dom, Pani Avalonu, Kapłanka Avalonu)

Brzezińska Anna:
Mgła [4,5]

Camus David:
Rycerze królestwa (Rycerze królestwa [3], Rycerz Morgennes, Miecz królów Jerozolimy)

Červenák Juraj:
Stein i Barbaricz (Trup na Piekielnym Wierchu [4]) [XVI w., Czechy]

Cherezińska Elżbieta:
Północna Droga (Saga Sigrun [3], Ja jestem Halderd, Pasja według Einara, Trzy młode pieśni)

Chevalier Tracy:
Dama z jednorożcem [4]

Cichoń Wiktor:
Axis Mundi [Polska, Anglia, XVI w.]

Clavell James:
Shogun [5] [Japonia, XVII w.]

Cornwell Bernard:
Trylogia arturiańska [5] (Zimowy monarcha, Nieprzyjaciel Boga, Excalibur)
Wojny Wikingów [5] (Ostatnie królestwo, Zwiastun burzy, Panowie Północy, Pieśń miecza, Płonące ziemie, Śmierć królów, Pogański pan, Pusty tron, Wojownicy burzy, Strażnik ognia, Wojna wilka, Miecz królów, Pan wojny)
Pieśń łuków: Azincourt [4,5]

Crichton Michael:
Trzynasty wojownik/Zjadacze umarłych [4]
Pod piracką flagą [4,5] [XVII w., Karaiby]

Cross Donna Woolfolk:
Której imię wymazano [5]

Daniel Antoine B.:
Inkowie (Cień pumy [3,5], Złoto Cuzco, Światło Machu Picchu)

David Kurt:
Czarny wilk (Czarny wilk [4], Tenggeri, syn Czarnego Wilka)

Dodd Christina:
Córka z Werony [4] [Włochy, XVI w.]

Druon Maurice:
Królowie przeklęci (Król z żelaza [5], Zamordowana królowa [5], Trucizna królewska [5], Prawo mężczyzn [5], Wilczyca z Francji [5], Lew i lilie [5], Kiedy król gubi kraj [4])

Eco Umberto:
Imię róży [6]
Baudolino [3]
Wyspa dnia poprzedniego [4]

Endō Shūsaku:
Milczenie [4,5] [Japonia, XVII w.]

Essex Karen:
Łabędzie Leonarda [4]

Falcones Ildefonso:
Katedra w Barcelonie [5]

Feuchtwanger Lion:
Żydówka z Toledo [3]

Follett Ken:
Kingsbridge (Niech stanie się światłość, Filary ziemi [5], Świat bez końca [5], Słup ognia [5], Zbroja światła)

Gablé Rebecca:
Osadnicy z Catanu [4,5]

Gogol Mikołaj:
Taras Bulba [4]

Gordon Noah:
Medicus z Saragossy [5]
Medicus (Medicus [5,5], Szaman [5], Spadkobierczyni medicusa [5] [dwie ostatnie wykraczają poza zakreślone ramy czasowe])

Graves Robert:
Żona pana Miltona [4]

Gregory Philippa:
Powieści Tudorowskie (Kochanice króla, Błazen królowej [4,5] [Maria Tudor], Kochanek dziewicy, Wieczna księżniczka, Dwie królowe, Uwięziona królowa [4])
Ziemskie radości [4,5] [XVII w.]

Gulbranssen Trygve:
A lasy wiecznie śpiewają [5] (A lasy wiecznie śpiewają, Dziedzictwo na Björndal)

Harrison Kathryn:
Tysiąc drzewek pomarańczowych [4,5] [Hiszpania, XVII w.]

Hickson Joanna:
Oblubienica z Azincourt [5]

Holman Sheri:
Skradziony język [4]

Huizinga Johan:
Jesień średniowiecza [5]

Iggulden Conn:
Dżyngis-chan/Zdobywca (Narodziny imperium, Władcy łuku, Czas zemsty, Srebrne imperium, Zdobywca)

Jones Dan:
Psy z Essex [5] (Psy z Essex, Zimowe wilki)

Komuda Jacek:
Imię Bestii [5]
Herezjarcha [4,5]

Kosidowski Zenon:
Królestwo złotych łez [5]

Lagerkvist Pär Fabian:
Karzeł [5]

Leoni Giulio:
Trylogia o Dantem Alighieri (Klątwa mozaiki [3], Klątwa światła, Krucjata ciemności)

Liss David:
Handlarz kawą [3,5] [Holandia, XVII w.]

Maalouf Amin:
Samarkanda [4,5]
Leon Afrykański [4,5]

Malewska Hanna:
Kamienie wołać będą [4]
Sir Tomasz More odmawia [4]
Żelazna korona [5]

Medici Lorenzo de’:
Noc Świętego Bartłomieja [4,5]

Mortka Marcin:
Miecz i kwiaty (Miecz i kwiaty: Tom 1 [4], Miecz i kwiaty: Tom 2, Miecz i kwiaty: Tom 3)

Pamuk Orhan:
Biały zamek [5] [Turcja, XVII w.]

Parnicki Teodor:
Hrabia Julian i król Roderyk [4]

Pernoud Régine:
Alienor z Akwitanii [5]
Królowa Blanka [5]
Kobieta w czasach katedr [3,5]

Peters Ellis:
Kroniki Brata Cadfaela (Mnich) (Tajemnica świętych relikwii, O jedno ciało za dużo [3] [i następne — całość liczy 15 tomów])

Puzo Mario:
Rodzina Borgiów [4]

Riley Judith Merkle:
Księga Małgorzaty (Księga Małgorzaty [4], W poszukiwaniu szmaragdowego lwa, Wodny diabeł)

Rolland Romain:
Colas Breugnon [4,5]

Rushdie Salman:
Czarodziejka z Florencji [4,5]

Salvador Marco:
Longobard [4]

Sapkowski Andrzej:
Świat króla Artura; Maladie [5]

Sardou Romain:
I odpuść nam nasze winy [4]

Schaeffer Fromberg Susan:
Śnieżny lis [3]

Smith Wilbur:
Drapieżne ptaki [5]
Monsun [5]

Stephenson Neal:
Cykl barokowy (Żywe srebro [5], Zamęt [5,5], Ustrój świata [5] [dwie ostatnie części wykraczają poza ramy czasowe])

Stone Irving:
Udręka i ekstaza [5]

Świątkowski Marcin:
Psy Pana [4,5] (Psy Pana, Księstwo Różanego Krzyża, Burzycielka twierdz) [Wojna trzydziestoletnia, Niemcy]

Szczypiorski Andrzej:
Msza za miasto Arras [5]

Undset Sigrid:
Krystyna córka Lavransa [5]
Legendy o królu Arturze [3]

Unsworth Barry:
Opowieść o czynach Złego Ducha [5]

Updike John:
Gertruda i Klaudiusz [3,5]

Vidal Gore:
Trubadur króla Ryszarda [4]

Waltari Mika:
Mikael [4]
Karin, córka Monsa [4] [Szwecja, XVI w.]
Czarny anioł [4]

Yoshimura Akira:
Zagłada [5,5]

Zweig Stefan:
Maria Stuart [5] [Anglia, XVI w.]

Zestawienie starsze (prehistoria i starożytność)

Dawne dzieje, czyli prehistoria, starożytność, średniowiecze i trochę potem to czas, o którym lubię czytać. Pierwsza wersja tego zestawienia służyła przez lata użytkownikom BiblioNETki. Odkąd jednak mój ulubiony serwis książkowy zniknął z Internetu, brakuje mi miejsca do oznaczania kolejnych przeczytanych książek historycznych. Jest więc nowe zestawienie na blogu, w nieco innej wersji, bo tylko tytuły, które przeczytałam, za to z moimi ocenami w nawiasach kwadratowych (w skali biblioNETkowej, 0-6). Oceny są przy tytułach poszczególnych książek lub przy tytułach cyklu, jeśli każdą powieść oceniłam tak samo. Oczywiście post jest przeznaczony do wiecznej edycji.

 

Na początek STAROŻYTNOŚĆ I POGRANICZE ZE ŚREDNIOWIECZEM:

Atwood Margaret:
Penelopiada [5]

Belmont Leo:
Mesalina [5]

Bunsch Karol:
Trylogia antyczna [5] (Olimpias, Parmenion, Aleksander)

Christie Agatha:
Zakończeniem jest śmierć [4]

Diamant Anita:
Czerwony namiot [4,5] [Jakub/Izrael]

Dored Elisabeth:
Kochałam Tyberiusza [5]
Piłat i Nazarejczyk [4]

Druon Maurice:
Aleksander Wielki [5]

Dutka Wojciech:
Krew faraonów [2]

Edigey Jerzy:
Strzała z Elamu [4]
Król Babilonu [3,5]
Szpiedzy króla Asarhaddona [3,5] [Niniwa]

Fabbri Robert:
Wespazjan (Trybun Rzymu [4], Kat Rzymu [4], następne tomy)

Fast Howard:
Spartakus [3]

Flaubert Gustave:
Salambo [3]

Frèches José:
Talizman z nefrytu (Niebiańskie konie [4], Złota Ryba, Wyspy Nieśmiertelnych)
Ja, Budda [4]

Fredriksson Marianne:
Arka Noego [4]

Gemmell David:
Opowieści greckie [5] (Lew Macedonii, Książę Mroku)
Cykl trojański (Pan srebrnego łuku [5], Tarcza gromu [5], Upadek królów [5,5])

Golding William:
Dwoisty język [5] [Grecja, I w. p.n.e.]

Goldsworthy Adrian:
Vindolanda [5] (Vindolanda, Złowrogie morze, Brigantia)

Grant Joan:
Uskrzydlony faraon [3]

Graves Robert:
Klaudiusz [5] (Ja, Klaudiusz, Klaudiusz i Messalina)
Herkules z mojej załogi [5]
Córka Homera [4]
Belizariusz [4]

Green Peter:
Śmiech Afrodyty [5,5] [Grecja, Safona]

Gregory Kristiana:
Kleopatra VII córka Nilu [4,5] [I w. p.n.e.]

Harris Robert:
Imperium Rzymskie [6] (Cycero, Spisek, Dyktator)
Pompeja [4]

Harrison Harry, Stover Leon:
Stonehenge: Zagłada Atlantydy: Opowieść o Atlantydzie i dawnej Brytanii [4]

Hauger Torill Thorstad:
Porwani przez Wikingów [4]
Sigurd syn Wikinga [4]

Hoffman Alice:
Gołębiarki [5]

Homer:
Iliada [5]
Odyseja [4,5]

Iggulden Conn:
Imperator (Bramy Rzymu [5], Śmierć królów [5], Pole mieczy [5], Bogowie wojny [5], Krew bogów) [Juliusz Cezar]

Jacq Christian:
Ramzes (Syn światłości [4] [i cztery następne tomy])
[i wiele innych cykli]

Jeske-Choiński Teodor:
Gasnące słońce: Powieść z czasów Marka Aureliusza [4]

Jędrosz Piotr:
Ja, Kaligula, pamiętnik szaleńca [4]

Jones Sherry:
Klejnot Medyny [4,5]

Kosidowski Zenon:
Rumaki Lizypa [5]
Gdy słońce było bogiem [5]
Opowieści biblijne [5]

Kubiak Zygmunt:
Mitologia Greków i Rzymian [5,5]
Dzieje Greków i Rzymian: Piękno i gorycz Europy [6]
Literatura Greków i Rzymian [4,5]

Kuncewicz Piotr:
Antyk zmęczonej Europy [5]

Lagerkvist Pär Fabian:
Barabasz [4]

Le Guin Ursula K.:
Lawinia [6]

Łysiak Waldemar:
Ostatnia kohorta [4,5]

Makowiecki Witold:
Przygody Meliklesa Greka [5], Diossos [4]

Malewska Hanna:
Przemija postać świata [5]
Ostatni na arenie (w zbiorze opowiadań: Sir Tomasz More odmawia [4])
Stanica [4] [Rzym]
Opowieść o siedmiu mędrcach [4] [Grecja]

Manfredi Valerio Massimo:
Aleksander Wielki (Syn boskiego węża [3,5], Piaski Amona, Na granicy świata)
Imperium smoków [5]
Ostatni legion [4,5]
Spartanin [4]
Tyran [4]

McCullough Colleen:
Pierwszy w Rzymie (Pierwszy w Rzymie [6], Wieniec z trawy [6], Wybrańcy fortuny, Rzym: Cezar, Rzym: Kleopatra)
Pieśń o Troi [5,5]

Miller Madeline:
Pieśń o Achillesie [5]

Moran Michelle:
Nefertiti [5]
Heretycka królowa [4,5]

Nowacka Ewa:
Ursa z krainy Urartu [4] [Asyria]
Śliczna Tamit [4] [Egipt]
Szubad żąda ofiary [5] [Sumer]
Biały koń bogów [4,5] [Indie]
Rok trzech cezarów [4] [Rzym]
Kommodus i Marcja [4] [Rzym]
Heliogabal, wnuk Mezy [5] [Rzym]
Maksymin Trak [4] [Rzym]

Oden Scott:
Spiżowi wojownicy [4,5]
Memnon [5]

Ormesson Jean d':
Historia Żyda Wiecznego Tułacza [5]

Parandowski Jan:
Mitologia [5]
Przygody Odyseusza [3]

Parnicki Teodor:
Aecjusz, ostatni Rzymianin [5]
Śmierć Aecjusza [5]
Słowo i ciało: Powieść z lat 201-203 [4,5]

Petroniusz:
Uczta Trymalchiona [4]

Piechowski Jerzy Jan:
Cezar płaci denara [5]
Czas minął, imperatorze [5,5]
Zemsta bogini Isztar [3,5]

Posteguillo Santiago:
Africanus (Syn konsula [3,5], Wojna w Italii)
Juliusz Cezar (Rzym to ja [5], Przeklęty Rzym)

Prus Bolesław:
Faraon [5]

Renault Mary:
Król musi umrzeć [5]
Trylogia o Aleksandrze (Ogień z niebios [4,5], Perski chłopiec [5], Igrzyska żałobne [5])

Rivers Francine:
Znamię lwa (Głos w wietrze [3,5], Echo w ciemności, Jak świt poranka)

Rolleczek Natalia:
Trzy córki króla [5] [Syria, Egipt, II w. p.n.e.]
Świetna i najświetniejsza [5] [Egipt, Aleksandria]
Selene córka Kleopatry [5] [Egipt, Rzym, I w. p.n.e.]

Rudnicka Halina:
Uczniowie Spartakusa [4,5] [Rzym]
Trylogia antyczna (Król Agis [4], Syn Heraklesa, Heros w okowach [4]) [Grecja]

Saylor Steven:
Rzym (Rzym [6], Cesarstwo)
Roma Sub Rosa (Rzymska krew [4], Dom westalek [4], Gladiator umiera tylko raz, Ramiona Nemezis [4,5], Zagadka Katyliny [3,5], Rzut Wenus [4], Morderstwo na Via Appia, Rubikon, Ostatnio widziany w Massilii, Mgliste proroctwa [3,5], Werdykt Cezara, Triumf Cezara, Złoczyńcy znad Nilu)

Scarrow Simon:
Orły imperium (Orły imperium [4], Podbój [4], Polowanie, Orły i wilki, Pościg, Przepowiednia, Rebelia, Centurion, Gladiator, Legion, Pretorianin)

Schmitt Éric-Emmanuel:
Ewangelia według Piłata [3]

Sa Shan:
Aleksander i Alestria [4,5]
Cesarzowa [4]

Sidebottom Harry:
Wojownik Rzymu (Ogień na wschodzie, Król królów, Lew Słońca, Wrota Kaspijskie, Wilki Północy, Bursztynowy szlak)

Sienkiewicz Henryk:
Quo vadis [4]

Słomczyński Maciej:
Czarne okręty (1. Ofiarujmy bogom krew jego [4], 2. Oto zapada noc mroczna, 3. Abyś nie błądził w obcej ciemności, 4. A drogi tej nie zna nikt, 5. Cień nienawiści królewskiej, 6. Lew was rozszarpał płowy, 7. Ciemny pierścień zakrzepłej krwi, 8. Kraina umarłych liści, 9. Posejdon o białym obliczu, 10. Niechaj umrze o wschodzie słońca, 11. Sam bądź księciem)

Smith Wilbur:
Bóg Nilu (Bóg Nilu [5], Czarownik [5], [Siódmy papirus [3,5] (współczesna)], Zemsta Nilu [4])

Somoza José Carlos:
Jaskinia filozofów [5]

Spiró György:
Niewola [6]

Stack John:
Władcy mórz (Okręt Rzymu [4,5], Kapitan Rzymu [4,5], Władca Rzymu [5])

Stancu Horia:
Asklepios [4,5] [Grecja, Egipt, Sumer, Asyria, Troja]
Powrót na pustynię [4] [Aleksander Macedoński]

Sujkowski Bogusław:
Miasto przebudzone [5] [Kartagina, wojny punickie]

Sutcliff Rosemary:
Orzeł (Dziewiąty Legion [4,5], Srebrna Gałąź [4], Niosący latarnie [4,5])
Szkarłat wojownika [3,5]

Szamałek Jakub:
Leochares [5] (Złoty pył [wcześniej Kiedy Atena odwraca wzrok], Gorzkie wino [wcześniej Morze Niegościnne], Woskowa maska [wcześniej Czytanie z kości]) [Grecja, Morze Czarne, Italia]

Waltari Mika:
Egipcjanin Sinuhe [5] [Egipt]
Turms nieśmiertelny [3,5] [Rzym za Etrusków]
Trylogia rzymska (Tajemnica królestwa [3,5], Rzymianin Minutus, Mój syn Juliusz)

Wohl Ludwig:
Drzewo życia [3,5]

Yourcenar Marguerite:
Pamiętniki Hadriana [4,5]

 

I na koniec kilka tytułów z PREHISTORII:

Auel Jean M.:
Dzieci ziemi (Klan Niedźwiedzia Jaskiniowego [5], Dolina koni [5], Łowcy mamutów [5], Rzeka powrotu [4], Wielka wędrówka [5], Kamienne sadyby [4], Kraina Jaskiń)

Follett Ken:
Krąg czasu [5]

Golding William:
Spadkobiercy [5]

Kurtén Björn:
Czarny tygrys [4]

Paver Michelle:
Kroniki Pradawnego Mroku [5] (Wilczy brat, Wędrujący duch, Pożeracz Dusz, Wyrzutek, Złamana przysięga, Tropiciel duchów) 

Słowiańska apokalipsa, odsłona pierwsza

Witold Jabłoński

Słowo i miecz

SuperNOWA, 2013

Historia Polski czasów Piastów należy do moich ulubionych okresów historycznych. Niemały wpływ na rozbudzenie tych zainteresowań miał cykl Karola Bunscha, w poruszający, choć mocno stronniczy sposób odmalowujący czas tworzenia się państwa polskiego, wprowadzanie i ugruntowywanie chrześcijaństwa na ziemiach podległych wcześniej Perunowi, Swarożycowi, Welesowi i wielu innym bóstwom. Bunsch jednak skupił się na walkach z zewnętrznymi wrogami, ze szczególnym naciskiem na Niemców, co nie dziwi, gdy wiemy, kiedy zaczął pisać cykl piastowski. Mniejsze znaczenie przypisywał dawnym wierzeniom ludności słowiańskiej, traktując ich wyrugowanie przez wyznawców Jezu Krysta jako konieczność polityczną i nieuchronny etap rozwoju cywilizowanego państwa. Również inni autorzy, opisujący ten czas, ukazywali w mniejszym lub większym zakresie znaczenie dawnej wiary i niezgodę na nowe, jednak potencjał, tkwiący w walce o korzenie, jaką podejmował Lud Słowa co jakiś czas, wykorzystał dopiero w pełni Witold Jabłoński w Słowie i mieczu, pierwszej części cyklu o wiele mówiącym tytule Słowiańska apokalipsa, urozmaicając akcję o liczne odniesienia historyczne i naleciałości współczesne.

Fabuła Słowa i miecza osnuta jest wokół osoby Miecława, wojewody mazowieckiego, księcia z rodu Liwów, i jego matki Dziewanny, zwanej potem Żywią, wyznawczyni dawnej wiary, która wychowała syna w poszanowaniu dziedzictwa i zaszczepiła pragnienie powrotu religii słowiańskich przodków. Postrzyżony Miecław nauki pobierał na dworze Bolesława Chrobrego, swego domniemanego ojca, nawiązując przyjaźń z jego synami. Wiele lat później, w czasie krótkiego panowania Bezpryma, ustanowiony jego następcą, potrafił nawet zachować dobre stosunki z Mieszkiem, który traktował go jak brata i wiernego druha. Wyraz tej przyjaźni dał Mieszko Lambert w swojej przedśmiertnej spowiedzi, uczynionej przed Miecławem, ukazując oblicze człowieka złamanego, najpierw przez własnego ojca, brutalnego, nieliczącego się z innymi władcę, potem przez wrogów, wykorzystujących słabość kraju, by uszczknąć coś dla siebie; oblicze króla tragicznego, który nie umie pogodzić się z wyrokami losu, rozpamiętuje porażki, wspomina swoją bezsiłę w zetknięciu z charyzmą Chrobrego i jawną przemocą Czechów. Pokazanie ludzkich słabości Mieszka i jego zależności od innych przybliża nam tego władcę, którego panowanie określane jest jako ciąg nieprzychylnych przeciwności, nieuniknionego splotu niekorzystnych wydarzeń. Zupełnie innym był jego ojciec, wielki książę, a w ostatnim roku życia król, Bolesław – silny, brutalny, narzucający swoją wolę, nieliczący się z nikim, każdego zdolny pokonać mieczem czy intrygą, przenikliwy i twardy, konsekwentnie umacniający władzę Piastów, która miała pokonać wolne plemiona. Jednak nawet najpotężniejsi nie żyją wiecznie i po śmierci Chrobrego krainy Polan i Mazowszan na powrót, na chwilę chociaż, stały się „kłodami ciśniętymi pod nogi zwycięskiego pochodu chrześcijaństwa” [s. 380], które znieśli dopiero walczący początkowo pod wodzą młodszego syna Bolesława, Ottona, potem Kazimierza Karola, rycerze Gladius Dei, organizacji skupiającej młodsze latorośle możnych rodów, w walce ze starym porządkiem zaspokajający żądzę zemsty, rekompensujący „poczucie niezawinionej krzywdy i odrzucenia, smutek wywołany głodem miłości” [s. 510].

Położenie głównego akcentu na próby utrzymania zwyczajów i wierzeń, na niepoddawanie się nowinkom napływającym wraz z głosicielami nowej religii, rzuca zupełnie nowe światło na historię tamtych lat i pokonaną kulturę, w pewnym zakresie na zawsze utraconą. Pozostały nam z niej tylko strzępy zwyczajów, te, które uchowały się tu i ówdzie, mimo starań najeźdźców, bądź przystosowane przez chrześcijański kult i przejęte przez kapłanów jako elementy nowego ceremoniału. W cień odeszły ze świadomości ludzi Jawia i Nawia, liczni bogowie i demony, kapłanki i guślarze, odprawiający malownicze, choć czasem krwawe obrzędy – cały ten niezwykle bogaty świat wierzeń, regulujących życie Ludu Słowa. Na szczęście do dyspozycji pozostaje też wyobraźnia Autora, który potrafi twórczo wykorzystać dostępne źródła, pięknie i z talentem opisując mitologię naszych przodków w powieści pełnej życia, emocji i zdarzeń, prawdopodobnych mimo towarzyszących im fantastycznych stworzeń. Jednocześnie przybliża Autor słowiańskie mity, baśniowo barwne, pełne przygód bogów i demonów, walk i sprytu, podstępów i nadludzkiej siły, maluje świat wierzeń bogaty, tłumaczący nieznane i niezrozumiałe w atrakcyjny dla prostego człowieka sposób, jakże różny od pełnego umartwień, smutnego i szarego oblicza chrześcijaństwa, wprowadzanego siłą przez nadgorliwców. Historia, opowiedziana z punktu widzenia starej wiary, zyskuje nowy wymiar, pełniejszy i inspirujący do samodzielnych poszukiwań, do zgłębienia tego, co przez wieki trwało w zapomnieniu. I do zachowania dystansu do prawd głoszonych z całym przekonaniem jako jedynie słuszne, bo „Każda wiara ma swoich magów i swoje demony.” [s. 230].

Powieść pisana jest jak najbardziej serio, a jednak wielokrotnie miałam wrażenie, że Autor puszcza do czytelnika oko, czy to powołując do życia bohaterów o kojarzących się współcześnie imionach (np. Gertyk z Poznania, rycerz o końskiej twarzy), czy budując sceny przypominające motywy znane z klasycznych dzieł fantasy (na poszukiwanie młota Swarożyca, dawno temu zaginionego, wyrusza drużyna, w której składzie są i potężny guślarz, i mieszkaniec lasu, długowieczny Boranin – obawiam się, że każda powieść, w której wystąpi taka para, będzie się kojarzyć z Tolkienem), a jednocześnie dostatecznie różniące się, by wnieść świeżość i oryginalne spojrzenie na pokonywanie życiowych przeszkód i ratowanie świata, ginącego pod mieczami nowej, silniejszej idei. Nie brakuje również innych wzmianek nawiązujących do współczesnej literatury (jak grupa badaczy reliktów bałwochwalstwa, o wiele mówiących mianach, w skład której weszli: „Sas Bunsch, ruski renegat Gołub i Pomorzanin Parnic” [s. 458], a także Kraszew i Rafał z Dębskiego) czy szeroko pojętej kultury (jak znane z filmów cytaty, np.: „Odwiecznym prawem natury.” [s. 414]). Dobrze wypadają wyraźnie i różnorodnie opisane postacie, kreujące historię, mające wpływ na wydarzenia; wśród nich nie brakuje niewiast, jak matka Miecława, zgrzytały mi jednak niektóre sformułowania, odnoszące się do zachowań bohaterów, na przykład zalotne spojrzenia kobiet, wymuszona kokieteria itp. – brzmiało to mocno nienaturalnie, jakby na siłę dopasowywane do wyobrażeń mężczyzny o psychice i reakcjach płci pięknej.

Nieco do życzenia pozostawia strona typograficzna wydania. Zastosowanie dość dużej czcionki przy stosunkowo wąskiej kolumnie powoduje, że odstępy między wyrazami są niekiedy zbyt duże, co jest niwelowane przez rozstrzelenie wszystkich znaków w danej linii – wygląda to brzydko i zaburza rytm czytania, niepotrzebnie zwracając uwagę na tekst tak wyróżniony. Drugą niedogodnością jest niefunkcjonalna żywa pagina – zwykle wiem, co czytam i nie trzeba mi na każdej rozkładówce przypominać autora i tytuł książki. Za to bardzo przydałyby się w tym miejscu tytuły rozdziałów wraz z czasem akcji, zwłaszcza że poskąpiono również spisu treści. Na akceptowalnych poziomie jest korekta, chociaż trafiła się garść błędów interpunkcyjnych i literówek, a nawet, o zgrozo, błąd ortograficzny.

(Ocena: 5/6)

Nowe spojrzenie na czasy dawne

Teodor Parnicki

Nowa baśń, t. 1: Robotnicy wezwani o XI

PIW, 1972

„Robotnicy wezwani o jedenastej”, pierwsza część cyklu Nową baśnią nazwanego, a przez Teodora Parnickiego napisanego, jest kontynuacją logiczną „Srebrnych orłów”, powieści o początkach chrześcijaństwa w państwie Polan opowiadającej, o budowaniu państwowości w oparciu o nową, prężnie rozwijającą się religię, ekspansywnie świat zdobywającą, wyznawców nakłaniającą do hołdowania swojemu Bogu jedynemu i swoim bożkom, świętymi zwanym.

Postacią scalającą fabułę w ciąg jeden jest Aron, były opat tyniecki, a teraz arcybiskup krakowski,  u wrót śmierci leżący i ostatnią spowiedź czyniący przed ludźmi, na których życie wpływ miał znaczący, nie wiedząc czasem nawet o tym. Przy nim to dwaj domniemani synowie Arona, czy też Bolesława Chrobrego, jak mówią inni, tajemnice odkrywają i nowe scenariusze wydarzeń byłych tworzą, dowiadując się istotnych dla przebiegu ich życia szczegółów, nie tylko nowe wciąż osoby, znaczące wiele w przebiegu losów, ale i miejsca myślą przebiegają, na kraj świata wędrując w poszukiwaniu Przeciwziemi do znanych sobie krajów, do państwa Atlantów, Toltekami zwanych, na Grenlandię czy inne antypody, nie mówiąc już o zwykłej wyprawie lądowo-morskiej ku wybrzeżom Anglii i Irlandii zielonej. Stamtąd ma się wieść ród Arona, co odkryje się w rozmowie jego z Łukaszem i Stanisławem, a i potem, po śmierci dostojnika kościelnego, z listów i zapisków osób pozornie niemających wpływu na losy bohaterów dialogu tego.

Wiele miejsc zresztą każe Autor wspominać bohaterom swoim, wiele mórz przemierzać, a i bogów innych poznawać, jako w Tollanie czczonych przez ofiary składane z żywych ludzi i serc ich, czy bogów tożsamych w wierze narratora, ale inaczej chwalonych pozornie, jak w Konstantynopolu, który już właśnie zmienia powoli oblicze chrześcijańskiej wspólnoty; w czasach odległych, od zdobycia Kijowa przez pierwszego króla polskiego, po kres panowania prawnuka jego, skróconego wyrokiem na krnąbrnego biskupa wydanym. Rozplątać próbuje mocno zagmatwaną historię, w skrytkach umysłów zachowane tajemnice odkrywa po trochu, kreśląc kolejne scenariusze możliwych wydarzeń, ojcostwa nie wyłączając domniemanego kolejnych bękartów, królom polskim Bolesławom przypisywanych, a to Chrobremu (jak Stanisław czy Łukasz), a to Śmiałemu znowu (jak syn Krystyny, Eryk, oficjalnie Gnupa Islandczyka dziecię). Niebagatelną rolę odgrywają też przedmioty cenne, jak pierścień, za który dziecię wykupione z niewoli zostało, czy zaginiony kielich Graalem zwany, którego rycerzy wielu szukało po świecie wędrując. Mieszają się w tyglu historii postacie z różnych stron świata, od Hamleta czy Artura legendarnego, po Eryka, biskupa Grenlandii pierwszego, w sekrety uwikłane, próbujące swoich interesów pilnować, a innym szkodzić, swoją władzę poszerzać, a innych do niej nie dopuścić: „Walczą ci i tamci – przeciw sobie – o to samo właściwie: o moc władzy i posiadanie.” (s. 214).

Tajemnice i sekrety, kolejno odkrywane, są osią tej opowieści z lat dawnych, nową baśnią snującą się po obrzeżach świadomości, co i raz jakąś drobinę nową podrzucając czytelnikowi, żądnemu wrażeń z czasów przeszłych, niewiele poznanych, a tak ciekawych. Formę Autor zachował dla siebie charakterystyczną, wielokrotnie złożoną, z dopowiedzeniami licznymi i wtrąceniami, wymagającą skupienia i uwagi czytelnika wiernego, dającą tym samym satysfakcję większą z lektury niebanalnej i nową jakość do chwil z książką spędzonych.
(Ocena: 5/6)

● ● ●

Nowa baśń obejmuje powieści:

1. Robotnicy wezwani o XI

2. Czas siania i czas zbierania

3. Labirynt

4. Gliniane dzbany

5. Wylęgarnie dziwów

6. Palec zagrożenia

Klaudiusz Jąkała według Gravesa

Robert Graves

Ja, Klaudiusz (I, Claudius)

tłum. Stefan Essmanowski

PIW, 1982

Literatura opisująca historię starożytnego Rzymu zawsze należała do moich ulubionych, a czas budowania rozległego imperium i rodzenia się cesarstwa najbardziej wpasowywał się w zainteresowania. Tu na czoło wysuwają się powieści Roberta Gravesa o dynastii julijsko-klaudyjskiej. Świetnie oddany klimat dawnych czasów, rewelacyjnie opisane nie tylko osoby, biorące udział w grze o władzę, ale i emocje towarzyszące tejże, strach i uniesienie, lęk o życie przeplatający się z ekscytacją, chęć przeżycia tocząca spór z honorem, gdy trzeba umrzeć dla cesarza, za cesarza lub przez jego kaprys.

Ja, Klaudiusz to drobiazgowy zapis władzy kilku pokoleń cesarzy, złączonych więzami krwi bądź przez adopcję, od Oktawiana Augusta, przez Tyberiusza i Kaligulę, aż do wniesienia na tron Klaudiusza; dzieje intryg dworskich, wojen na granicach, wynoszonych na szczyty dostojników i upadających nadziei w osobach słabszych, zgnębionych, zaszczutych członków rodziny. Nad wszystkimi wydarzeniami unosi się duch i ręka Liwii, żony Oktawiana, kobiety żądnej władzy i potrafiącej kierować wydarzeniami tak, by spełniły się jej zamierzenia, niecofającej się przed żadną zbrodnią, najchętniej sięgającej po truciznę, sączącej jad w podatne uszy. W tym tyglu siedzi jąkała Klaudiusz, uważany za głupka i lekceważony, a w rzeczywistości boleśnie świadomy wszystkiego, co się wokół dzieje; stanie w cieniu pozwala mu przetrwać, nie narazić się, przeżyć. I opisać tę rodzinę tak, by przyszłe pokolenia czytelników mogły dotknąć smaku władzy i chcieć poznać więcej i lepiej ten czas. Świetna powieść.

(Ocena: 5/6)

Robert Graves

Klaudiusz i Messalina (Claudius the God)

tłum. Stefan Essmanowski

PIW, 1989

Druga część dziejów ostatniego przedstawiciela dynastii julijsko-klaudyjskiej, uzupełniona o życie kluczowej postaci, Heroda Agryppy, przyjaciela i powiernika Klaudiusza, jego zależności od Rzymu i kolejnych cesarzy; lojalność wobec własnego narodu i dążenia do zachowania resztek realnej władzy wprowadzają element niepewności do wzajemnych stosunków przyjaciół.

Forma pamiętnika pozwala na prześledzenie myśli Klaudiusza, zmiany w jego postrzeganiu świata, poddawanie się subtelnym manipulacjom otoczenia, zwłaszcza bliskich mu kobiet. Starzenie się tego mądrego i uczciwego człowieka, po uzyskaniu najwyższej władzy, stanowi interesujące studium narastającego spaczenia, rodzącego się okrucieństwa i nieczułości na krzywdę. Do zmiany doprowadza destrukcyjna miłość, zawód i zniechęcenie, prowadzące do pewnego marazmu i zrzucenia trudów rządzenia na barki najbliższych współpracowników, wygrywających swoje własne małe wojenki. Klaudiusz pozostał jednak historykiem i naukowcem, bliższe są mu relacje z wojen niż sama wojna, chociaż nie unika osobistego udziału w inwazji na Brytanię, bliższe rozważania o początkach chrześcijaństwa, dostrzeganie symptomów nadchodzących zmian niż same zmiany, bliższe konieczne reformy i przydatna Rzymowi działalność niż czerpanie doraźnych zysków ze sprawowania władzy. Doskonałe studium władzy i deprawacji z niej pochodzącej.

Na podstawie obydwu powieści nakręcono serial z Derekiem Jacobi w roli Klaudiusza. Oglądany dawno temu, w młodości, obraz ten wywarł znaczący wpływ na kierunek moich zainteresowań i popchnął w starożytność waleczną, choć nie zawsze chlubną.

(Ocena: 5/6)

Trylogia antyczna Karola Bunscha

Olimpias, Nasza Księgarnia 1971, (Ocena: 5/6)

Parmenion, Nasza Księgarnia 1972, (Ocena: 5/6)

Aleksander, Nasza Księgarnia 1969, (Ocena: 5/6)

Aleksander Wielki, największy król Macedonii, niewielkiego państwa na obrzeżach Hellady, uważanego przez Greków za barbarzyńskie, podporządkował sobie nie tylko wszystkie państwa-miasta Hellady, ale i większość znanego wówczas świata, po Persję i Indie. Geniusz wojskowy, o wielkich aspiracjach i niepohamowanym pragnieniu sławy, jest największym zdobywcą starożytności, zwycięzcą bitew, pogromcą przeważających sił wrogów. W Trylogii antycznej opisał go Bunsch jako człowieka wyrastającego ponad przeciętność, lubianego przez rówieśników, chociaż nierozumianego przez starszych, wojujących jeszcze z Filipem, wodzów. Żył Aleksander krótko, ale intensywnie, bez chwili wytchnienia pokonując przeciwników, bez litości goniąc swoje wojsko przez Azję, po sławę wieczną.

Aleksander, od urodzenia przeznaczony na następcę tronu, piękny, jasnowłosy, rozumny, dostrzega to, co przed jego rówieśnikami zakryte, kojarzy szybciej i dogłębniej niż jego bliscy, myśli i wyciąga wnioski, dążąc do poznania istoty rzeczy, sprawdzając empirycznie swoje pomysły, z narażeniem życia chcąc dotknąć, by uwierzyć. Uczy się od innych, bardziej doświadczonych, ale robi po swojemu, inaczej, bardziej nowatorsko. I nawet jeśli starym wyjadaczom wydaje się, że pomysły młodego króla są kiepskie, Aleksandrowi zawsze udaje się zdobyć to, co zamierzał. Gna go pragnienie objęcia w posiadanie całego świata, po kres i ocean, czego nie dokonał przed nim nikt. Nie przyjmuje do wiadomości pragnień swoich wojaków, zmęczonych wieloletnim zdobywaniem, kolejnymi bitwami – zwycięstwa dają radość i poczucie spełnienia, jeśli czemuś służą, a Aleksander zdaje się mieć cel tak odległy, że nikt go nie dostrzega. Przymus podążania ciągle naprzód, dalej i dalej, sprawia wrażenie choroby, której nie można się oprzeć – największy zdobywca starożytności zachowuje się czasem jak opętany siłą, której nie jest w stanie się przeciwstawić.

Olimpias, żona Filipa II i matka Aleksandra Wielkiego, jako kobieta odsunięta od mężowskiego łoża, zdradzana i pomijana, zyskała większy wpływ na syna niż chciałby tego jego ojciec. Dlatego w chwili zachwiania równowagi politycznej i początku walki przyszłego zdobywcy świata z ojcem stanęła po stronie Aleksandra, wspomagając go politycznie i zbrojnie. Zazdrosna i dumna, w synu widzi nowe wcielenie Achillesa, dla niego knuje i jemu szykuje drogę do sławy i potęgi, w nim dostrzega zdolności, które przyćmią osiągnięcia macedońskich przodków.

Filip, król silny i wzbudzający respekt, wygrywający bitwy i wspaniałomyślny, gdy może to przynieść korzyści, mądry mądrością wodza, który zdolny jest wygrać bitwę, ale doskonale zna cenę każdego zwycięstwa i wie, że więcej wart jest pokój zawarty w odpowiednim momencie niż walka na wyniszczenie, kosztowna i bolesna. Prywatnie kobieciarz, nieliczący się z nikim, zmieniający kochanki i kochanków jak rękawiczki, zafascynowany własnym synem, ale i lękający się go, dostrzegający siłę Aleksandra i talent większy niż własny, zżerany zazdrością, że syn zepchnie go w cień, a jednocześnie pragnący takiego władcy dla Macedonii. Zazdrość i podziw dla tego chłopca walczą w nim, uniemożliwiając spokojne budowanie przyszłości państwa, które weszło na drogę podbojów, przeczuwając sławę syna większą od jakiejkolwiek znanej dotychczas.

Inni kreślący historię bohaterowie opisani są równie dokładnie, pełni emocji i namiętności towarzysze króla, od lat najmłodszych wierni mu niczym bóstwu. Parmenion, wódz Filipa jeszcze, również przy Aleksandrze znaczący, dowodził dużą częścią armii w pochodzie na wschód – zginął dopiero w Ekbatanie, pokonany nieufnością króla i wieścią o zdradzie syna. Antypater, również wiekowy wódz, pozostawiony w Macedonii, by rządzić w imieniu króla, powściągać intrygi Olimpias i wolnościowe zapędy Hellenów, twardy i sprawiedliwy, lojalny i prawy. Ciekawie przedstawieni są też przeciwnicy Aleksandra, Hellenowie bardziej i mniej znaczni, uczciwy i mądry Fokion, tchórzliwy i krzykliwy Demostenes, dzielny, choć zbyt dufny w swą armię Dariusz, władca Persji. Są i komiczne akcenty, zwłaszcza z udziałem Diogenesa, prowadzącego dysputy do stanu ogłupienia przeciwnika, pogodnego, sprawiającego wrażenie zawsze szczęśliwego i spokojnego mimo zmiennych kolei losu. Zdarzają się też poważne dyskusje, zwłaszcza z udziałem nauczyciela Aleksandrowego, Arystotelesa, wpajającego przyszłemu władcy zasady etyki, polityki i dialektyki, uczącego literatury i prowadzenia sporów.

Pierwsza część trylogii, Olimpias, opisuje życie Aleksandra Macedońskiego od narodzin, zbiegających się z czynem Herostratesa, żądnego sławy za wszelką cenę, przez burzliwą młodość, po śmierć jego ojca i objęcie tronu w Pelli. Druga, Parmenion, przybliża czas zdobyczy w Azji Mniejszej i Persji, aż po konflikt z dowódcami, w wyniku którego zginął syn Parmeniona, Filotas, oskarżony o zdradę, a potem sam zasłużony wódz. W trzeciej, zatytułowanej Aleksander, poznać można kres panowania króla i wydarzenia, jakie nastąpiły po jego śmierci, łącznie z walkami o spuściznę azjatycką. 
W pamięci pozostaną bitwy, jakie staczał i wygrywał Aleksander, od pierwszej z Hellenami, pod Cheroneą, przez kolejne w kampanii perskiej, nad Granikiem, pod Issos i Gaugamelą, po kampanię w Indiach, gdzie pokonał nawet armię z wyszkolonymi do walki słoniami. Niedługie życie wielkiego człowieka wpłynęło znacząco na kształt świata.

Historyczności Pawła Jasienicy po raz drugi

Paweł Jasienica, Rzeczpospolita Obojga Narodów

Burzliwe dzieje Polski po Jagiellonach opisał Jasienica w trzech częściach, dzieląc je logicznie według panujących. Pierwsza część, Srebrny wiek, opisuje czasy od śmierci Zygmunta Augusta, przez pierwszych królów elekcyjnych, aż do wojny z Moskwą o Inflanty, kiedy to zarysował się początek końca Rzeczypospolitej. Polska jest jeszcze silna, jeszcze zwycięża, a nawet odnosi sukcesy na arenie międzynarodowej dzięki przywództwu Stefana Batorego. Znaczącą postacią jest w tym czasie Anna Jagiellonka (o której zresztą napisał Autor odrębną, bardzo interesującą opowieść, Ostatnia z rodu), łącząca ostatnią dynastię z elekcyjnymi królami. Kolejna część, Calamitatis regnum, opisuje panowanie dynastii Wazów, po kądzieli pochodzących z Jagiellonów i dlatego zaproszonych na tron Polski, oraz królów-Polaków, wybranych przez szlachtę, zmęczoną obcymi władcami, niedbającymi zbytnio o sprawy dla Polski kluczowe: Michała Korybuta Wiśniowieckiego i Jana III Sobieskiego. Wiek XVII to czas wojen, doskonale znany narodowi między innymi z trylogii Sienkiewicza (chociaż ciekawszy i lepiej napisany jest pięcioksiąg Korkozowicza o Sobieskim, Ostatni zwycięzca), z kulminacją pod Wiedniem w 1683 roku. Ostatni tom, Dzieje agonii, to równia pochyła naszych dziejów, od Sasów po kres panowania Stanisława Augusta Poniatowskiego; coraz większe uzależnienie od Rosji, coraz mniejsza autonomia, osłabienie militarne, brak zdecydowania i ręki, która zdolna byłaby podnieść na czas ojczyznę z dna. Próby uczynienia tego pod koniec XVIII wieku podjęte były za późno, by mogły przynieść oczekiwane efekty.

Świetna analiza dziejów Polski, zapoczątkowana Polską Piastów i Polską Jagiellonów coraz bardziej wciąga, z tomu na tom robiąc się ciekawsza, o ile to możliwe, i bardziej inspirująca do dalszych poszukiwań. Podróż przez historię w wykonaniu Jasienicy czyta się jak dobrą powieść sensacyjną, a oparcie na faktach uwiarygodnia i czyni jeszcze bardziej interesującym. Połączenie faktów i barwnego, rzeczowego języka Autora sprawia, że od esejów trudno się oderwać, śledząc zmiany na arenie politycznej, przyczyny zdarzeń i skutki decyzji, podejmowanych w oparciu o nie zawsze solidne podstawy. Jasienica podkreśla wysoką pozycję Polski w pewnych okresach historii Europy, jej znaczący wpływ na politykę wielu państw, rozgałęzienie dynastii i powiązania z większością rodów panujących, a także kulturę szlachty, jej wiedzę i znajomość języków, orientację w nurtach kultury i nauki, wpływ na rozwój wiedzy w innych krajach. Nie unika też Autor tematu wad narodowych, nie podkreśla ich jednak jako czegoś wyjątkowego – raczej dostrzega ludzką stronę zagadnienia, zalety i słabości, jakie są w każdym ludzkim zbiorowisku – nie musimy mieć komplektu niższości z powodu ówczesnej nieudolności. Przestrzega też Jasienica przed zbyt kategorycznym ocenianiem postępowania ludzi dawnych wieków; występując z pozycji znających następstwa decyzji możemy łatwo krytykować podejmowane niegdyś błędne decyzje i autorytatywnie stwierdzać, co powinno było się zrobić wtedy – dla wówczas żyjących przyszłość była zakryta, a konsekwencje często nieoczywiste.

Zdecydowanie warto zapoznać się z całym pięcioksięgiem o dziejach Polski.

(Ocena: 5/6)

Paweł Jasienica, Polska anarchia

Zbiór esejów historycznych traktujących o zjawisku tak zwanej polskiej anarchii, czyli domniemanej cesze narodowej, prowadzącej do zniszczenia narodu, a mającej swój początek niemalże w czasach Piastów. Czasem kluczowym dla rozprzężenia narodowego miał być wiek XVII, kiedy każdy szlachcic mógł zawetować dowolną uchwałę sejmu, a czynił to, według stereotypowych przekonań, bez ładu i składu i żadnego uzasadnienia, dla poczucia władzy i zaakcentowania możliwości wpływania na bieg wydarzeń. Jasienica podkreśla, że coś takiego jak wady narodowe Polaków tak naprawdę nie istnieje, bo nie odbiegamy tu od średniej europejskiej, a błędne decyzje, jakie czasem są podejmowane, wynikają z rozeznania politycznego, aktualnej sytuacji historycznej i umiejętności analizowania przesłanek – wszystko razem dopiero daje określone efekty. Na posunięcia polityczne miała wszak wpływ również główna władza, czyli król i jego urzędnicy, i tam też trzeba szukać przyczyn takiej, a nie innej sytuacji, w jakiej znalazła się Polska pod koniec jej XVIII-wiecznego istnienia.

Warto przeczytać jako uzupełnienie do dziejów omówionych w Rzeczpospolitej Obojga Narodów, mimo że niektóre tezy Autor powtarza. Jest jednak trochę nowych myśli, uzupełniających obraz siedemnastowiecznej Polski, wyjaśniających motywy i przyczyny wydarzeń.

(Ocena: 4/6)

O Petrku Właście i Jaksie z Komorowa

Józef Ignacy Kraszewski

Historia prawdziwa o Petrku Właście, 
palatynie, którego zwano Duninem

Wydawnictwo „Śląsk”, 1983

Po śmierci Bolesława Krzywoustego kraj podzielony został między jego synów, z najstarszym Władysławem jako seniorem, władającym krakowską stolicą. Władysław, drugi tego imienia, za namową żony Agnieszki, cesarskiej siostry, odmówił przyrodnim braciom praw do współrządzenia, a chcąc ich sobie podporządkować dążył do opanowania dzielnic młodszych książąt. Ci nie pozostali bierni; przy pomocy możnowładców i duchowieństwa, dla którego silna władza była zagrożeniem interesów, zdecydowali się stawić opór i zrzucić zwierzchność najstarszego brata.

Rozdrobnienie dzielnicowe po Krzywoustym to czas dla Polski trudny. Podupadający ród Piastów co i raz próbuje się wyrwać z okowów zależności politycznych, umocnić władzę książęcą i scalić państwo. Nie jest łatwo umniejszyć znaczenie duchowieństwa, które, nad wieloma słabymi panując, w siłę urosło i właściwy ster rządów przejęło, jednocześnie dobrocią i pokorą oczy naiwnych mydląc. Jednoznacznie przedstawia Kraszewski ustami jednego z bohaterów genezę rozdrobnienia, zgodnie z zasadą: komu korzyść, tego zbrodnia: „Gdy król nieboszczyk Krzywousty umierał, radzili mu biskupi i wymogli na nim, aby państwo swe na równi między synów podzielił. Jeden tylko Kazimierz został, któremu nie dano nic, Bogu go polecając. Nie sądzę ja pany nasze biskupy, ale bodaj podział ten dla nich bezpieczniejszym był, przeto go chcieli. Z jednym a potężnym panem twardo im szło, a tak każdy książę ma przy sobie biskupa, z którym władzę dzieli, i każdy biskup jednego pana pilnuje. Tym łacniej rządy swe duchowne sprawować mogą.” (s. 31). Tworzyło duchowieństwo znaczną siłę, wpływy mając i narzędzia, by lud w bojaźni trzymać i swoje racje wygrywać. Na rozgrywkach możnych tracił lud prosty, stopniowo popadający w coraz większe zależności i coraz więcej panów mający do wykarmienia: „...oni wszyscy do siebie podobni, ta tylko między nimi różnica, że jeden, co się objadł, odpoczywa, a ci, co głodni, więcej jedzą.” (s. 202); a i od swoich jak i najeźdźców najwięcej cierpiący, niesprawiedliwości znoszący: „Kto siłę ma, ten dusi; swat czy brat, choćby rodzony ojciec, jak się nie obroni, won iść musi!”.

Kraszewski na plan pierwszy wysunął dwie postacie: Marka Jaksę z Komorowa, młodego idealistę, prawego i honorowego, po świecie bywałego, i Petrka Własta, palatyna i wykonawcę testamentu Krzywoustego, a tym samym opiekuna młodszych książąt. Ten drugi, możny pan, bogaty i wiodący prym, był solą w oku głównego doradcy księżnej Agnieszki, Dobka. Uwięzienie Petrka stało się pierwszym krokiem ku tragicznemu końcowi władania Władysława. Nie pomogły wezwane do łupienia kraju posiłki ruskie i połowieckie, zaszkodziło nieliczenie się z siłą polityczną duchowieństwa, osłabiła ducha wojsk klątwa rzucona na seniora przez arcybiskupa Jakuba ze Żnina – Władysław II poniósł klęskę i musiał udać się na wygnanie. Niebagatelną rolę odegrała w tych wydarzeniach żona księcia, cesarska siostra, Agnieszka, główna winowajczyni, zły duch Władysława, namawiająca męża do dominacji, knująca intrygi i zwołująca wojska. Nie ma Autor dobrego zdania o niemieckiej królewnie: „Agnieszka należy do tych czarnych charakterów w dziejach, które do nas najczęściej z Niemiec przychodziły. Z Rusi szły posłuszne i ciche niewiasty, które pod płaszczem tuląc dzieci, modliły się i siedziały zamknięte w teremach – z Niemiec jechały królowe, które i mężom panować, i świata używać żądne były.” (s. 156). Nawet Władysław, z którym Kraszewski sympatyzuje, doceniając jego dążenia do zjednoczenia kraju, przedstawiony jest mdło i zniechęcająco, jako pan do rządzenia niechętny, zabawiający się łowami i ulegający łatwo wpływom.

Razi stereotypowość postaci, czarno-biały podział, powierzchowność i płytkość ich przedstawienia. Drażni język, stylizowany na średniowieczną polszczyznę, ale drętwy i męczący. Nie porywa też fabuła, nużąca i niewnosząca wiele do bagażu doświadczeń życiowych. Na plus trzeba jednak policzyć niezłe rozeznanie Autora w źródłach historycznych i przedstawienie wydarzeń zgodnie z Kroniką o Piotrze Właście. Obawiam się jednak, że to moja ostatnia już próba zmierzenia się z Kraszewskim, nie mam ochoty na więcej.

(Ocena: 3/6)

Władysław Łokietek i Zakon Krzyżacki

Karol Bunsch

Przełom

Wydawnictwo Literackie, 1987

Ostatnie lata panowania Łokietka upłynęły na walkach z Zakonem Krzyżackim. Rycerze krzyżowi szerzący swoją wiarę nie cofali się przed żadnym środkiem, jaki umożliwiłby im zalegalizowanie pomorskich zdobyczy i wyszarpanie jak największego kawałka polskich ziem. Na porządku dziennym była u nich korupcja i przekupstwo, szantaż i porwania, przymuszanie i obietnice bez pokrycia. Ściągali z Europy rycerstwo żądne wrażeń, gotowe w imię krzewienia chrześcijaństwa grabić i zabijać, łudząc naiwnych obiecanymi nagrodami i zasługami położonymi w jedynie słusznej, jak im się zdawało, sprawie. Krzyżacy jednak dbali o źródło swoich doczesnych dochodów i nie plenili pogaństwa na Żmudzi i Litwie do końca, by mieć ciągle pretekst do łupienia i niewolenia mieszkańców sąsiednich ziem.

Nieustanne podgryzanie polskich ziem przez Zakon zmuszało Łokietka do wzmożonej uwagi i szukania sprzymierzeńców, mogących przybyć z pomocą w rozprawie z Krzyżakami, jaka musiała rozegrać się w niedalekiej przyszłości. Rozglądać się za nimi musiał i wśród swoich, schlebiając możnemu rodowi Nałęczów, rozplenionych w Wielkopolsce a niepewnych, bo za zachodnią granicą mających pociotków i silnemu królowi niechętnych, i wśród obcych, na przykład u węgierskiego zięcia. Wdrażał też do rządzenia syna, który wkrótce miał samodzielnie stawiać czoła wrogom, by utrzymać, co ojciec z trudem zespolił; zresztą Kazimierz inaczej patrzy na ustawiczne walki ojca i inną drogą podąży po ujęciu korony. Przy północnej granicy osadzał ludzi do pilnowania przejść, walecznych i silnych, z trudami oswojonych, a Krzyżaków bijących bez lęku – wśród nich jest i rodowiec Henryk z Rynarzewa, i Radocha, człek nowy i bez koligacji, obaj waleczni, prostolinijni i bez ogródek mówiący, co istotne. Tylko z Krzychem nie wyszło tak, jak powinno; przez własną porywczość napytawszy sobie biedy i naraziwszy się życzliwym mu ludziom, w niewolę się dostał i do Krzyżaków przystał, by jakoś winy odkupić i szukać możliwości powrotu do rodziny.

Poplątane losy Krzycha i Radochy, niespełnione marzenia, miłość i wierność ludziom i ideom nie mniej ważne były niż trudne życie Łokietka, walkami i polityką znaczone. Na przemian pokazał Bunsch to, co istotne było w czasach ustawicznych walk, tych jawnych i tych zakulisowych, intrygami stojących, opisując zmagania króla, na czele narodu stojącego, i poddanych, na samym dole walczących, w tym i upadłych, na zdradzie budujących swoje nadzieje. Niezwyciężony dotąd Zakon ma jednak słabości, które wyzyskać można dla własnych korzyści – nawet militarne zwycięstwo nad silnym przeciwnikiem jest możliwe, gdy wyzyska się sprzyjający teren i dostępne wojska.

Ostatnia powieść piastowska Bunscha jest zgrabnym ukoronowaniem cyklu, zamykając wielowiekowe zmagania z zachodnim przeciwnikiem bitwą pod Płowcami, która na długi czas osłabiła Zakon, przynosząc korzyść Polsce i prostując ścieżki niektórych jej obywateli.

(Ocena: 5/6)

● ● ●

„Każda wojna, nawet zwycięska, krew, pot i łzy wyciska. Wiem jednakowoż: mężowi nie litością się kierować, że ofiary z mienia i krwi żądać musi, by pokoleniom pokój, bezpieczeństwo i dostatek zapewnić. Nawet umierać lżej, gdy choć nadzieja przyświeca, że nie darmo, ale i grosza żal, gdy nic w zamian kromie strat. Nawet najemnikowi, który walczy dla zysku, nie zajedno, zali go wódz do zwycięstwa prowadzi lubo do klęski.” (s. 354)

„A krzyżacka gadzina zawżdy kąsać gotowa.” (s. 397)

● ● ●

Cykl Powieści Piastowskie obejmuje:

1. Dzikowy skarb

2. Ojciec i syn

3. Rok tysięczny

4. Bracia

5. Bezkrólewie

6. Odnowiciel

7. Imiennik: Śladem pradziada

8. Imiennik: Miecz i pastorał

9. Przekleństwo

10. Zdobycie Kołobrzegu

11. Psie Pole

12. Powrotna droga

13. Wawelskie wzgórze

14. Wywołańcy

15. Przełom